پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی در یک نگاه

فصل اول: (کلیات)

فصل دوم: (گروه های پژوهشی - ادارات - شورای پژوهشی)

فصل سوم : (فعالیت ها و برنامه ها)

فصل چهارم : (کلان پروژه ها)

  • کلان پروژه اصطلاح نامه
  • کلان پروژه فرهنگ نامه

فصل پنجم

  • الف ) امتیازات
  • ب) جوایز و تقدیر نامه ها
  • ج) مراکز پژوهشی همکار
  • د) فعالیت های ویژه
  • ه) دیدگاه بزرگان
  • و) موفقیت های اعضای هیئت علمی و کارکنان مرکز

***

 فصل اول: کلیات

تاریخچه

تأسیس ایــن پژوهشکده، حاصل تجربــه بیست سال تلاش مستمــر دفتر تبلیغــات اسلامی در عرصــه‏ اطلاع‌رسانی دینـی است. در این مدت، معاونت پژوهشی دفتر فعالیت‏های متعددی را در عرصه مدیریت اطلاعات و فناوری ‏اطلاعات و ارتباطات ( ICT) سامان داد كه تأسیس پایگاه‏های بلاغ و شارح، تولید نرم‌افزارهای مختلف، تدوین اصطلاح‌نامه ‏های علوم اسلامی، فرهنگ‏های مستند علوم، طراحی كتابخانه دیجیتالی اسلامی از آن جمله است. از سوی دیگر، ضرورت یك پژوهشکده تخصصی برای مدیریت اطلاعات و مدارك علمی اسلامی احساس می‏شد، که در ساختار جدید دفتر، این پژوهشکده عهده‌ دار انجام چنین مسئولیت ‏خطیری گردیده است. گفتنی است كه اصطلاح نامه علوم اسلامی برای اولین بار به همت فضلای توان‌مند حوزه و زیر نظر اساتید برجسته‏ حوزه و دانشگاه در واحد اصطلاح‏نامه مورد پژوهش قرار گرفت و تایید سازمان یونسكو را به دنبال داشت. پژوهشکده مدیریت اطلاعات ومدارک اسلامی، حاصل بیش از بیست سال تجربه‌ی، تحقیق، مطالعه و پیاده سازی اطلاع رسانی دینی و مدیریت اطلاعات اسلامی در بستر فن آوری های نوین اطلاعاتی از زمان تاسیس واحد اصطلاح‌نامه در سال 1371 و سپس ادغام معاونت اطلاع رسانی و واحد اصطلاح‌نامه علوم اسلامی در سال 1384 بوده که در نهایت 28 آبان سال‌ 1395 با ابلاغ ریاست محترم هیات امنای دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم رسمیت یافت. این پژوهشکده در زمینه مدیریت و سازماندهی موضوعی اطلاعات و منابع اسلامی و طبقه‌بندی اصولی و اساسی آنها، بر مبنای استانداردهای علمی و پیشرفته روز، فعالیت خود را آغاز کرد و با توجه به ظرفیت‌های موجود، دستاوردهای چشمگیری در زمینه مدیریت اطلاعات اسلامی داشته، و تا کنون حدود 35 مرکز علمی - پژوهشی داخلی و خارجی را در قالب تفاهم‌نامه‌هایی به سمت استفاده از این دستاورد‌ها سوق داده است.

اهداف

1) تدوین و تكمیل اصطلاح‏نامه‏ های علوم اسلامی وفرهنگ‏های مستند علوم به عنوان چهارچوب وپایه اساسی اطلاع‌رسانی نوین دینی ؛
2) بازشناسی منابع و مدارك اسلامی و حوزه‏ های وابسته (مكتوب، صوتی، تصویری و...) و معرفی‏ آنها در قالب‏های علمی و استاندارد ؛
3) سامان‌دهی و طبقه‏ بندی اطلاعات دینی و تولید محتوای قابل عرضه در عرصه فناوری اطلاعات‏ و ارتباطات؛
4) شناسایی جدیدترین استانداردهای علمی و فنون اطلاع‌رسانی و به كارگیری آنها در عرصه اطلاع‏ رسانی دین‌پژوهی.

وظایف کلی پژوهشکده

1) مطالعه و پژوهش پیرامون نحوه تهیه و فراهم آوری اطلاعات و مدارك اسلامی؛
2) مطالعه و پژوهش پیرامون روش های سازماندهی و طبقه بندی اطلاعات و مدارك و چگونگی به كارگیری آنها در حوزه علوم اسلامی
3) مطالعه و پژوهش پیرامون روش های اشاعه اطلاعات و مدارك اسلامی با استفاده از فن آوری های مناسب و خدمات كتابخانه ای؛
4) تدوین خط مشی واحد در زمینه مدیریت اطلاعات اسلامی و مدیریت دانش در مراكز اطلاع رسانی اسلامی ؛
5) طراحی و ایجاد پایگاه های اطلاعاتی پیوسته و ناپیوسته در حوزه علوم اسلامی؛
6) فراهم نمودن امكانات مناسب مبادله اطلاعات و مدارك اسلامی برای مراكز اطلاع رسانی اسلامی؛
7) تهیه و تدوین منابع مرجع مورد استفاده در مدیریت اطلاعات اسلامی نظیر: اصطلاح نامه ها، فرهنگ نامه ها و .....؛
8) تهیه و انتشار الكترونیكی منابع هسته اسلامی؛
9) نیاز سنجی اطلاعاتی پژوهشگران حوزه علوم اسلامی و تامین نیازهای اطلاعاتی آنها؛
10) طراحی و ایجاد كتابخانه دیجیتالی؛
11) طراحی و ایجاد نظام های ذخیره و بازیابی اطلاعات دانش – مدار؛
12) فراهم آوردن امكاناتی برای تسهیل و تسریع دسترسی به اطلاعات اسلامی؛
13) حمایت از پژوهش و توسعه با فراهم آوری امكان شناسایی و گزینش اطلاعات مفید مورد نیاز حوزه علوم اسلامی؛
14) حمایت و پشتیبانی پایگاه های اطلاعاتی ایجاد شده توسط واحدهای تابعه مركز؛
15) طراحی، ایجاد، توسعه و پشتیبانی سایت های اینترنتی و شبكه­ های اطلاع رسانی اسلامی.

فصل دوم: گروه های پژوهشی و ادارات و شورای پژوهشی
1. وظایف گروه تدوین سازمان های دانش
        1.    تدوین و به‌روز رسانی اصطلاح‏نامه‌های علوم اسلامی به منظور طبقه‌بندی علوم اسلامی.
        2.    تدوین هستان شناسی علوم اسلامی.
        3.    تدوین فرهنگ‌نامه‌های منطبق با اصطلاح‌نامه‌های علوم اسلامی.
        4.    طراحی و ایجاد نظام‌های ذخیره و بازیابی اطلاعات علوم اسلامی.
        5.    حمایت و پشتیبانی از پایگاه‌های اطلاعاتی سایر مراكز.
2. وظایف گروه سازمان دهی اطلاعات و مدارک
       1.    نمایه‌سازی کنترل شده بر اساس ارجاعات و روابط اصطلاح‌نامه‌های موجود مرکز به منظور بازیابی منابع علوم اسلامی.
       2.    تهیه و طبقه‌بندی مدارک و تراث اسلامی اعم از کتابخانه‌ای و الکترونیکی.
     3.    طبقه‌بندی منابع کتابخانه‌ای اعم از سنتی و الکترونیکی و تبدیل کتابخانه‌های سنتی به فرمت‌های الکترونیکی به منظور دسترسی سریع و آسان به پشتوانه‌های انتشاراتی.
       4.    تهیه و تنظیم فهرست توصیفی کلیه منابع انتشاراتی.
       5.    روزآمد‌سازی رده‌های فرعی کتابخانه‌ای همانند علوم میان رشته‌ای.
       6.    دیجیتال‌سازی تراث و منابع هسته اسلامی.
       7.    طراحی و ایجاد كتابخانه‌های دیجیتالی.
       8.    طراحی، ایجاد و تکمیل ویکی بر اساس اصطلاح‌نامه‌ها.
3. وظایف گروه اشاعه اطلاعات و دانش
       1.    مطالعه و پژوهش پیرامون بسترهای اشاعه و انتقال اطلاعات و مدارك با استفاده از فن آوری‌های روز.
       2.    طراحی، ایجاد، توسعه و پشتیبانی سایت‌های اینترنتی و شبکه‌های اطلاع رسانی اسلامی.
       3.    طراحی و ایجاد پایگاه‌های اطلاعاتی پیوسته و ناپیوسته در حوزه علوم اسلامی.
      4.    مدیریت و ایجاد سرویس‌های مختلف و فراهم نمودن امكانات مناسب مبادله اطلاعات و مدارك برای مراكز اطلاع‌رسانی و مراکز تحقیقاتی دیگر.
       5.    نشر الکترونیک بر محمل‌های مختلف همچون لوح فشرده، ویکی، وب ومحمل‌های اطلاعاتی دیگر.
       6.    حمایت از پژوهش و توسعه با فراهم آوری امكان شناسایی و گزینش اطلاعات مفید مورد نیاز حوزه علوم اسلامی.
       7.    مدیریت و شرکت در نمایشگاه‌های استانی، کشوری و بین المللی.

فصل سوم : (فعالیت ها و برنامه ها)

پژوهش ها وفعالیت های انجام شده مبتنی بر اصطلاح نامه علوم اسلامی :

1: نمایه سازی منابع دینی مبتنی بر اصطلاح نامه در حوزه های زیر:
-    نمایه سازی منابع مرجع اصول فقه که محصول کار به صورت لوح فشرده با عنوان «پایگاه تخصصی اصول فقه» در سال 1386 تدوین و توسط آیت الله صافی گلپایگانی رونمایی شد. این اثر شامل 376 جلد منابع مرجع اصول فقه با 6000 نمایه از 120 جلد می باشد. اصطلاح نامه اصول فقه دارای 8000 اصطلاح در 6 رده اصلی است که به شیوه‌های  الفبایی، درختی و چرخشی قابل دسترس می‌باشد. علاوه بر دسترسی به متن منابع از طریق اصطلاحات و نمایه‌ها، توضیحات مفهومی واژگان نیز وجود دارند. زندگینامه 250 اندیشمند اصولی و امکانات مختلف دیگر در این برنامه قابل استفاده محققان می‌باشد. این کار با تغییراتی در «ویکی علوم اسلامی» ارائه شده است. www.islamicdoc.org.wiki
-    نمايه سازي منابع مرجع علوم قرآني: بيش از 22500 نمايه از منابع اصلي علوم قرآني شامل كتاب، مقاله و پایان  نامه با قابلیت ها و امکانات مختلف پایگاه تخصصی یاد شده در اصول فقه – که محصول کار به صورت لوح فشرده با عنوان پایگاه تخصصی علوم قرآنی در شهریور 1390 توسط آیت الله علوی گرگانی رونمایی شد.
-    نمایه منابع مرجع کلام اسلامی
-    نمایه منابع مرجع اخلاق اسلامی
2: تدوین فرهنگ نامه‌های مبتنی بر اصطلاح نامه
  به موازات اصطلاح نامه‌های منتشر شده ، فرهنگ نامه‌های مبتنی بر آنها نیز تدوین و ارائه می‌شود.از قبیل:
فرهنگ نامه اصول فقه، بهار 1389(چاپ چهارم سال 92)، فرهنگ نامه علوم قرآنی ، فرهنگ نامه‌های منطق و کلام اسلامی(در حال تدوین) و...
     3:تاسیس کتابخانه دیجیتالی مبتنی بر اصطلاح نامه
با توجه به پیشینه های فراهم شده قبلی، عملا درسال 1384 کتابخانه دیجیتالی دفتر  با استفاده ازنرم افزار سیمرغ آغاز بکار کرد ولی بعدا با همکاری شرکت آذرخش نرم افزار مبتنی بر اصطلاح نامه علوم اسلامی طراحی و بکار گرفته شد. هم اکنون بیش از 47 هزار منبع الکترونیکی  اعم از کتاب ومقاله در این سامانه ارائه شده و همچنان در حال افزایش وتکمیل است.

فصل چهارم (کلان پروژه ها):

کلان پروژه اصطلاح نامه


تدوین اصطلاح نامه جامع علوم اسلامی یکی از مأموریت های ویژه­ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در جهت توانمند سازی علوم اسلامی است.انجام این مأموریت ویژه بر عهده مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی گذاشته شده است. این مرکز قبل از شروع به تدوین اصطلاح نامه در حوزه­های علوم اسلامی اقدام به تعریف حوزه مأموریت خود (تعریف و تبیین محدوده علوم اسلامی) نمود. دلیل مطلب این بود که تعیین مصداق علوم اسلامی کاری دشوار است زیرا بعضی از علوم مثل علم منطق که هم اینک در میان مسلمانان مورد توجه است قبل از ظهور اسلام نیز سابقه داشته است. بدیهی است توانمند سازی علوم اسلامی متوقف بر تدوین اصطلاح نامه در همه حوزه هایی است که به نوعی دین اسلام و متفکران اسلامی در شکل گیری ، توسعه و تعمیق آن نقش داشته اند.  بر همین اساس مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی تدوین اصطلاح نامه در حوزه های علوم اسلامی و حوزه های وابسته را در محدوده مأموریت خود قرار داد؛ مراد از «علوم اسلامى و حوزه‏هاى وابسته» علوم و معارفى است که:

 1- اسلام در تأسیس آن دخالت داشته است (محصول دین اسلام است). مانند: علوم قرآن، علوم حدیث، فقه، اصول فقه، تاریخ اسلام و....

 2- دانشمندان اسلامى در رشد و پرورش آن نقش داشته‏اند، مانند: فلسفه، منطق و...

 3- دانمشندان مسلمان داراى مبانى اختصاصى(برخاسته از اسلام) در آن حوزه هستند، مانند: حقوق، بخشى از فلسفه‏هاى مضاف مثل فلسفه اخلاق و...

نکته دیگری که این مرکز آن را جزء مأموریت اصلی خود قرار داد، باز نگرى مستمر اصطلاح نامه‏هاى تدوین شده است و این مطلب در واقع جزء ماهیت اصطلاح نامه­ ها است. اصطلاح نامه­ علوم اسلامی بعد از تدوین، به سه جهت نیازمند پشتیبانى و بازنگرى مستمر است :


 الف- بدلیل بدیع بودن اصطلاحنامه نگارى در حوزه علوم اسلامى، وجود نقص و کاستى امرى طبیعى است ، از طرفى اهمیت آن و کثرت کاربران و مخاطبان آن اقتضاء مى‏کند که عیوب و نواقص کار در سریع‏ترین زمان ممکن کشف و برطرف شود.
 ب - به سبب سرعت پیشرفت علوم و آهنگ رو به رشد تولید علم در همه عرصها - از جمله علوم اسلامى و حوزه‏هاى وابسته - که نتیجه آن افزایش مستمر اطلاعات و جعل اصطلاحات جدید و در مواردى - تغییر روابط اصطلاحنامه‏اى است. به همین جهت دائما باید سیر تحول و پیشرفت این علوم را رصد کرد تا اصطلاحنامه تولیدی مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی کارآمد، همیشه پاسخگو و روزآمد باشد.
ج – به دلیل استفاده بیش از 30 مرکز پژوهشی (داخلی و بین المللی) از اصطلاحنامه های تولیدی این مرکز ، با تعاملات سازنده و مستمر میتوان علاوه بر به روز رسانی اصطلاحنامه ها و کشف و رفع نواقص احتمالی ، از ظرفیت ایجاد شده در مسیر نشر و اشاعه فرهنگ اسلام ناب محمدی بیشترین بهره را برد.

اصطلاح نامه­ هایی که تاکنون تدوین و نشر گردیده به شرح ذیل است:
 
اصطلاح نامه علوم قرآنى
 این پژوهش به همت گروه پژوهشى‏ علوم قرآنى ‏در سال1373 و با همکارى اساتید مشاور آغاز گردید و در سال‏1376به پایان رسید، که در یک‏ جلد با468 صفحه و4151اصطلاح به چاپ رسیده است. مجموعه فوق، با مراجعه به بیش از300منبع ‏علوم ‏قرآنى ‏استخراج و به ‏سه ‏بخش الفبایى، نظام یافته و ترسیمى تنظیم شده است.

در بخش الفبایى، هر یک از اصطلاحات در حوزه علوم قرآنى معیّن شده، و روابط معنایى آن با باقى اصطلاحات مشخص شده است.
در بخش نظام یافته نماى اصطلاحات علوم قرآنى از عام‏ترین اصطلاح به همراه مترادف‏ها، اخص‏ها و وابسته‏ها تا خاص‏ترین آن تنظیم یافته است، به نوعى که مى‏توان مجموعه اصطلاحات علوم قرآنى را به صورت رده بندى شده با همه اطلاعات فرعى در این بخش ملاحظه کرد.
بخش ترسیمى، دست رسى به رده‏هاى اعم و اخص را به صورت منظم و رده بندى شده ممکن کرده که حوزه فعالیت این اثر، علوم قرآنى است و شامل معارف قرآنى نمى‏شود.

اصطلاح نامه فلسفه اسلامى‏
 حوزه فعالیت این اصطلاح نامه تمامى مکاتب فلسفه اسلامى، یعنى فلسفه مشاء، حکمت اشراق «حکمت متعالیه» را شامل مى‏شود.

این تحقیق توسط گروه پژوهشى ‏فلسفه اسلامى‏ در سال1373 با همکارى اساتید مشاور شروع شد و درسال1376 به پایان رسید، که در دو جلد با1289 صفحه و23000 اصطلاح به چاپ رسیده است. مجموعه فوق، با مراجعه به بیش از122منبع ‏فلسفى ‏استخراج و به صورت الفبایى تنظیم و چاپ شده است.

اصطلاح نامه منطق‏
 این تحقیق توسط گروه پژوهشى‏منطق‏در سال1377 با هم‏کارى اساتید مشاور شروع و در سال‏1381 به پایان رسید، و در یک‏ جلد با440 صفحه و6327 اصطلاح به چاپ رسیده است. مجموعه فوق با مراجعه به بیش از43منبع‏ منطقى ‏استخراج و به ‏سه‏ بخش الفبایى،نظام یافته و ترسیمى تنظیم شده است.

نمایش الفبایى ساده ‏ترین نمایش اصطلاحات است که در آن هر اصطلاح در ردیف الفبایى خود قرار گرفته و اطلاعات مربوط را به نمایش مى‏گذارد.
نمایش نظام یافته اصطلاحات از عام ترین اصطلاح به خاص ترین آن صورت مى‏گیرد؛ البته، مترادف ها و وابسته ها نیز در آن نمودار مى گردد.
نمایش ترسیمى در این روش تنها اصطلاحات مرجّح و موجود در سلسله مراتب علم(اعم و اخص)نمایش داده مى‏شود.این اصطلاح نامه در حوزه علم منطق، فهرستى منظم از واژه‏هاى کلیدى و کاربردى آن حوزه به همراه روابط معنایى بین آن‏ها را ارائه مى‏دهد. هدف اساسى و کاربردى آن تهیه طرحى از حوزه این علم براى نشان دادن روابط منطقى میان مفاهیم اصطلاحات و ترسیم کلى و مجموعى از ساختار آن است که در سازمان دهى اطلاعات منطق به خصوص در روش هاى رایانه بسیار کار آمد است و نظام نمایه سازى را نیز پشتیبانى کلید واژه اى مى‏نماید.

اصطلاح نامه کلام اسلامى‏
 این پژوهش به همت گروه پژوهشى کلام اسلامى‏در سال1375 و با هم‏کارى اساتید مشاور آغاز گردید و در سال‏1382به پایان رسید، که دردوجلد با1116 صفحه و14814 اصطلاح به چاپ رسیده است. مجموعه فوق، با مراجعه به بیش از181منبع ‏کلام اسلامى ‏استخراج و به ‏سه ‏بخش الفبایى، نظام یافته و ترسیمى شکل گرفته است.

نمایش الفبایى، ساده ‏ترین روش نمایش اصطلاحات است که در آن هر اصطلاح در ردیف الفبایى خود قرار گرفته و اطلاعات مربوط را به نمایش مى ‏گذارد.
نمایش نظام یافته، اصطلاحات از عام ‏ترین اصطلاح و خاص ‏ترین آن صورت مى‏ گیرد؛ البته، مترادف‏ ها و وابسته ‏ها نیز در آن نمودار مى ‏گردد.
نمایش ترسیمى، در این روش تنها اصطلاحات مرجّح و موجود در سلسله مراتب علم(اعم و اخص) نمایش داده مى‏شود.

این اصطلاح نامه در حوزه علم کلام اسلامى، فهرستى منظم از واژه‏هاى کلیدى و کاربردى آن حوزه به همراه روابط معنایى بین آن‏ها را ارائه مى‏دهد. هدف اساسى و کاربردى آن تهیه طرحى از حوزه این علم براى نشان دادن روابط منطقى میان مفاهیم اصطلاحات و ترسیم کلى و مجموعى از ساختار آن که در نظام‏هاى نمایه سازى کارآمد است و در سازمان دهى اطلاعات کلام اسلامى به ویژه در اطلاعات رایانه‏اى بسیار کارساز است.

اصطلاح ‏نامه اصول فقه‏
 این‏ تحقیق ‏توسط گروه‏ پژوهشى‏ اصول‏ فقه ‏در سال ‏1374 با همکارى اساتید مشاور آغاز گردید و درسال‏1378به پایان رسید، که دریک‏جلد با403صفحه و5394اصطلاح به چاپ رسیده است. مجموعه فوق، با مراجعه به بیش ‏از 180 منبع ‏اصولى ‏استخراج و به ‏سه ‏بخش الفبایى، نظام یافته و ترسیمى تنظیم شده است.

در بخش الفبایى هر یک از اصطلاحات مربوط به اصول فقه در ردیف الفبایى خود قرار گرفته و روابط پیشینى اصطلاح نامه ‏اى میان آن و باقى اصطلاحات در حوزه فقه معین شده است.
در بخش نظام یافته تمامى اصطلاحات اصول فقه از عام‏ ترین اصطلاح به همراه مترادف ‏ها، اخص ها و وابسته ها تا خاص ‏ترین آن تنظیم یافته است به نوعى که مى توان مجموعه اصطلاحات اصول فقه را به صورت رده بندى شده با همه اطلاعات فرعى در این بخش ملاحظه کرد.
بخش سلسله مراتبى دست‏رسى به رده‏هاى اعم و اخص را به صورت منظم رده بندى با تعیین لحاظ ممکن نموده است.

اصطلاح نامه اخلاق اسلامی
تدوین اصطلاح‏نامه اخلاق اسلامى‏در سال1376 با هم‏کارى اساتید مشاور آغاز گردید و تحقیق آن درسال1382 به پایان رسید. این مجموعه حاوى‏4728اصطلاح است که با مراجعه به‏175منبع اخلاقى در سه بخش الفبایى، نظام یافته و ترسیمى تنظیم گردیده و چاپ و نشر گردید.

اصطلاح ‏نامه علوم حدیث‏
 تدوین اصطلاح‏نامه علوم حدیث در دو بخش اصطلاحات و اعلام رجالى در اواخر سال1376 با هم‏کارى استادان مشاور شروع شده و تحقیق آن در بخش اصطلاحات درسال‏1382به پایان رسید. این مجموعه حاوى8100 اصطلاح و افزون بر22000اعلام رجالى با روابط خاص خود است که بیش از30100 واژه را در بر گرفته و با مراجعه به120 کتاب علوم حدیثى استخراج گردیده و بخش اصطلاحات آن چاپ و نشر گردید.

اصطلاح ‏نامه معارف مهدوی
 تدوین اصطلاح نامه معارف مهدوی از سال 1390 آغاز و در سال 1393 به پایان رسید. این مجموعه حاوی 2000 اصطلاح در حوزه معارف مربوط به وجود مقدس امام زمان(عج) است که در سال 1393 در قالب ویکی معارف مهدوی توسط ریاست دفتر تبلیغات اسلامی رونمایی گردید.

اصطلاح نامه اصلاح الگوی مصرف
طرح تدوین اصطلاح نامه اصطلاح الگوی مصرف در تیرماه 1388 آغاز و با مطالعه 15 کتاب و بیش از چهارصد مقاله و پس از طی مراحل تحقیق  در سال 1389 منتشر گردید.

- تعداد کل واژه ها: 1192
- تعداد واژه های راس: 15
- تعداد واژه های مرجح 988
- تعداد واژه های نامرجح 204
- تعداد واژه های اعم 245
- تعداد واژه های وابسته 707
 
اصطلاح نامه راویان حدیث
تدوین اصطلاح نامه راویان حدیث در سال 1382 آغاز و پس از طی مراحل تحقیق در سال 1390 آماده انتشار گردید؛ که در حال حاضر در مرحله پیگیری جهت چاپ قرار دارد.

 آثار در دست نشر

 اصطلاح ‏نامه فقه‏
تدوین اصطلاح نامه فقه به جهت گستردگى و تنوع موضوعات فقهى و وسعت منابع از شیعه و سنی, و نیز حساسیّت ویژه‌اى که درباره این علم وجود دارد, متوقف بر تدوین اصطلاح نامه­هاى سایرعلوم اسلامى گردید تا از تجارب آن‌ها استفاده شده و راه تدوین اصطلاح نامه فقه آسان‌تر گردد. لذا طرح تدوین آن در سال 1376 و پس از تدوین اصطلاح نامه‌هاى دیگر علوم اسلامى مطرح و تصویب شد و تدوین آن از سال 1378 با هم کارى اساتید مشاور شروع و با بررسى بیش از 600 عنوان کتاب فقهى اعم از شیعه و سنی, تحقیق آن به انجام رسیده و تکلیف 50 باب فقهى با بیش از 50000 اصطلاح به همراه روابط آن (رابطه ترادف, اعم و اخص, وابسته, تعیین مشترکات لفظی, ذکر یادداشت دامنه و لحاظ تقسیم) معین شده است, و هم اکنون در دست انتشار است.

ویرایش اصطلاح نامه علوم قرآنی
 
اصطلاح ‏نامه کلام جدید
تدوین اصطلاح‏نامه مسائل جدید کلامی از سال1386 با هم‏کارى استادان مشاور شروع شده و تحقیق آن در درسال‏1393به پایان رسید. این مجموعه حاوى6000 اصطلاح   از 40 کتاب  کلام جدید است که همه مراحل آن به اتمام رسیده و آماده چاپ و نشر  است.

پروژه های در دست تحقیق
1- اصطلاح نامه حقوق
2- اصطلاح نامه ادیان
3- به روز رسانی اصطلاح نامه ها
         3-1- ویرایش اصطلاح نامه اخلاق اسلامی
         3-2- ویرایش اصطلاح نامه کلام اسلامی
 
کلان پروژه فرهنگ نامه
 در دهه‌های اخیر تدوین عناصری از قبیل دائره المعارف‌ها، موسوعه‌ها، اصطلاح نامه‌ها، فرهنگ نامه‌ها و عناوین مشابه دیگر آهنگ رو به رشدی یافته است. این رونق دیرهنگام حکایت از رویکرد امیدوارکننده جامعه علمی به منابع مرجع دارد.
منابع مرجع  منابعی هستند که ماهیتا برای پاسخگویی به سؤالات لحظه‌ای و آنی تهیه شده‌اند و به همین دلیل جزء منابع سریع الارجاع به شمار می‌آیند و معمولا خواننده از ابتدا تا انتهای آن را نمی‌خواند بلکه در پی پرسشی که برایش پیش آمده به منابع مرجع رجوع می‌کند. این منابع به دلیل استفاده همگانی و همیشگی معمولا امانت داده نمی‌شوند و در بخش مرجع نگهداری می‌شوند. بخش مرجع در دسترس‌ترین بخش هر کتابخانه است به جهت این که پاسخگوی اولین پرسش‌های مراجعان باشد و هر گونه نیاز ابتدایی اطلاعاتی آنان را رفع سازد.
یکی از منابع مهم که از جنبه کاربردی رتبه بالایی در میان آثار مرجع را داراست، فرهنگنامه‌ها هستند و اگر در مورد عنوان فرهنگ نامه، دانش نامه، دائره المعارف، معجم مصطلحات، مصطلحات علوم، اصطلاحات علوم، فرهنگ اصطلاحات؛ چند و چون نکنیم و به این موضوع از زاویه محتوای فرهنگ نامه‌ای و دائره المعارفی بودن آن‌ها بنگریم، تاکنون آثار فراوانی در این مقوله نوشته شده و یا در حال نگارش و ارائه است
فرهنگنامه اسم مرکب فارسی است به معنای کتابی که در آن دانش و فرهنگ باشد. این اصطلاح را برابر دایره المعارف در عربی، Encyclopedia در انگلیسی و Encyclopedie در فرانسه قرار داده‌اند   و آن اثری است که در آن آگاهی‌های گزیده و موثقی از همه رشته‌های علوم یا در رشته‌ای خاص از دانش بشری به صورت مقالاتی، حسب موضوع، کوتاه و بلند فراهم آمده است و مراجعه کننده به آن می‌تواند پاسخ سوال خویش را در موضوع مورد نیاز به آسانی بدست آورد.
کار فرهنگنامه شبیه به دانشنامه و دایرة المعارف است، با این تفاوت که در دانشنامه، مقالات طولانی است و اصطلاحات را خرد نمی کنند، در حالی که در فرهنگنامه مقالات کوتاه برای مداخل خرد و کلان تالیف می شود و ذیل هر مدخلی مطالب به صورت مستقل عنوان می شود.

تدوین فرهنگنامه علوم اسلامی یکی از مأموریت های ویژه­ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در جهت توانمند سازی علوم اسلامی است.انجام این مأموریت ویژه بر عهده مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی گذاشته شده است. فرهنگ نامه علوم اسلامی، کلان پروژه ای است که برای مستندسازی اصطلاحات علوم اسلامی در سال های گذشته آغاز شده و بخش هایی از آن نیز به فرجام رسیده است.

1. آثار منتشر شده
«فرهنگنامه اصول فقه» اولین اثر منتشر شده از مجموعه فرهنگنامه‌های علوم اسلامی است که با استقبال زیادی مواجه شده و در کنار نشر الکترونیکی، در نوبت‌های متعدد به صورت مکتوب تجدید چاپ شده است. ( تاکنون چاپ چهارم است )

«فرهنگنامه علوم قرآنی» دومین اثر منتشر شده از مجموعه فرهنگنامه‌های علوم اسلامی است. این فرهنگنامه شامل مباحث پیرامونی قرآن (مباحث حول القرآن) بوده اصطلاحات موجود در «اصطلاحنامه علوم قرآنی» را شرح داده است که به اموری همچون: تفسیر و مفسران، انواع تفاسیر و گرایش‌های تفسیری، ترجمه های قرآن، علم تجوید، علم قرائات، مباحث تاریخ قرآن و. .. می‌پردازد. استفاده از منابع جدید و در دسترس امروزی، در کنار منابع دست اول و کتب مرجع، و همچنین عدم تقطیع مطالب سبب شده تا این فرهنگ نامه در نوع خود کم نظیر یا بی بدیل باشد. بیش از دو هزار مدخل در فرهنگ نامه علوم قرآنی نوشته شده است، که می تواند مورد استفاده اقشار مختلف- اعم از متخصصان این حوزه علوم اسلامی، و همچنین فضلای حوزه و دانشجویان رشته‌های مرتبط و عموم علاقه‌مندان به مباحث پیرامون قرآن قرار گیرد.

2. آثار در دست نشر
«فرهنگنامه کلام اسلامی» سومین اثر از این مجموعه است که از سال 1392 شروع شده، و به دلیل گستردگی این حوزه از علوم اسلامی، چندین سال به طول خواهد انجامید و پیش بینی می‌شود که با همت اعضای گروه و فضلای همکار گروه، تا سال 1396 به اتمام برسد.

3. پروژه‌های در دست تحقیق
«فرهنگنامه منطق» چهارمین اثر از این مجموعه است که هم‌اکنون توسط اعضای گروه و محققان همکار در حال تدوین است.
«فرهنگنامه فلسفه اسلامی» پنجمین اثر از این مجموعه است که هم‌اکنون در مرحله پیشنهاد و تصویب خواهی می باشد.
فرهنگنامه‌های سایر علوم اسلامی نیز در دستور کار گروه قرار دارد.


فصل پنجم :

ادامه مطالب در 6 بخش الف ) امتیازات، ب) جوایز و تقدیر نامه ها، ج) مراکز پژوهشی همکار،  د) فعالیت های ویژه،  ه) دیدگاه بزرگان،  و) موفقیت های اعضای هیئت علمی و کارکنان مرکز؛ ارائه می‌گردد.
 
الف ) امتیازات
ردیف عنوان سال
1 راه اندازی نخستین اصطلاحنامه وب پایه جامع علوم اسلامی 1392
2 درخشش مرکز در نخستین همایش بررسی محتوای ملی در فضای مجازی 1391
3 نخستین پایگاه پایان نامه های حوزوی بر اساس نظام ارجاعات استاندارد اصطلاحنامه 1390
4 نخستین ترجمه رسمی استاندارد فراداده‌ای هسته دوبلین در کشور بر روی سایت مرکز 1390
5 بالاترین رتبه علمی برای اصطلاحنامه های تولیدی مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی در میانگین امتیاز و رعایت استاندارد نحوه ارائه 1390
6 نخستین نرم افزار کتابشناسي در حوزه کتابخانه ها ویژه تلفن همراه در کشور برای کتابخانه مرکز 1390
7 فهرست نویسی منابع الکترونیکی بر اساس قواعد استاندارد در مرکز برای نخستین بار در کشور 1390
8 نخستین ویکی علوم اسلامی در کشور 1389
9 برگزاری همایش ملی اصطلاحنامه و کاربردهای آن در محیط الکترونیکی 1386
     
 ب) جوایز و تقدیر نامه ها
ردیف عنوان سال
1 تقدیر از فرهنگنامه اصول فقه در دومین همایش ملی ارتقای کیفیت آثار، محصولات و فعالیت های فرهنگی 1392
2 برترین وب سایت سال در بخش اطلاع رسانی و محتوا (دین و معارف) - ششمین جشنواره وب ایران 1392
3 موفقیت کتابخانه دیجیتالی دفتر با محوریت مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی در کنفرانس ملی 1392
4 مقام برتر اصطلاحنامه علوم حدیث - کتاب سال حوزه 1391
5 تقدير انجمن اطلاع رساني ايران از مركز اطلاعات و مدارك اسلامي 1390
6 برترین مرکز اسلامی در حوزه مدیریت اطلاعات 1389
7 عنوان برتری پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در جشنواره فارابی 1389
8 فرهنگنامه اصول فقه، کتاب برگزیده سیزدهمین دوره جايزه كتاب فصل 1389
9 اصطلاحنامه های تولیدی مرکز ، بهترین اصطلاحنامه از سوی نمایندگی یونسکو در ایران 1383
10 تقدیرنامه یونسکو برای اصطلاحنامه علوم اسلامی تولیدی مرکز 1379
 ج) مراکز پژوهشی همکار

ر

عنوان

ر

عنوان

1

بنیاد آثارشهید مطهری - تهران

19

مرکز پژوهشی دائره المعارف علوم عقلی اسلامی (وابسته به موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمه الله علیه) - قم

2

بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی -  مشهد

20

مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی - قم

3

بوستان کتاب وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی - قم

21

مركز دایرة‌المعارف بزرگ اسلام قم

4

پژوهشکده علوم وحیانی معارج وابسته به بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء - قم

22

مركز رشد و فناوری اطلاعات دانشگاه تربیت مدرس تهران

5

دانشگاه امام صادق علیه السلام - تهران

23

مرکز فرهنگ و معارف قرآن - قم

6

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم شعبه خراسان - مشهد

24

مرکز ملی فضای مجازی - تهران

7

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم شعبه اصفهان - اصفهان

25

معاونت آموزشی جامعه المصطفی قم

8

سازمان فعالیت‌های قرآنی دانشجویان كشور - تهران

26

معاونت پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری -  تهران

9

سازمان كتابخانه ها، موزه ها و مركز اسناد آستان قدس رضوی - مشهد

27

معاونت پژوهشی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم

10

سایت مقام معظم رهبری تهران

28

پژوهشگاه  ارتباطات  و فناوری اطلاعات - تهران

11

شرکت نرم افزار و سخت افزار ایران (نوسا) - تهران

29

موسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا(علیه السلام) معاونت آموزش دفتر تبلیغات اسلامی-قم

12

فصل نامه علوم حدیث - قم

30

موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی قم

13

کتابخانه آستان مقدس حضرت امام حسین علیه السلام عراق ، کربلای معلی

31

موسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان قم

14

کتابخانه دیجیتالی موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت (علیهم السلام) - اصفهان

32

پژوهشکده مطالعات دینی و فلسفی "معهد المعارف الحکمیه لبنان

15

گروه پژوهشی پارس آذرخش - تهران

33

مرکز موضوع شناسی احکام فقهی

16

گروه توسعه فناوری اطلاعات دفتر تبلیغات اسلامی - قم

34

پژوهشگاه قوه قضاییه تهران

17

مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما - قم

35

موسسه امام موسی صدر تهران

18

موسسه دایره المعارف حکمت - اصفهان

 

 

 د) فعالیت های ویژه
ردیف عنوان سال
1 حضور مرکز در کمیته علمی نخستین کنفرانس ملی مدیریت منابع اطلاعاتی وب ايران 1392
2 نشست ویژه مرکز با کارگروه اصطلاحنامه کمیسیون نظام اطلاع رسانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری 1391
3 عضویت رسمی مرکز در انجمن بین المللی سازماندهی دانش (ایسکو) 1391
4 حضور فعال مرکز در پنجمین نشست کارگروه طرح طبقه بندی علوم در وزارت علوم،تحقیقات و فناوری 1390
5 عضویت مرکز در کمیته ملی سازماندهی اطلاعات و دانش 1389
6 حضور مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی در نمایشگاه توانمندیهای دستگاه های عضو شورای فرهنگی کشور 1389
7 معرفی اصطلاحنامه علوم اسلامی در شورای فرهنگی کشور 1388
8 حضور مرکز در کنسرسیوم صاحبان محتوای ملی به نمایندگی از دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم از سال1388
 ه) دیدگاه بزرگان
ردیف عنوان سال
1 توجه ویژه مقام معظم رهبری به فرهنگنامه اصول فقه بیست و سومین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران 1389
2 تقدیر و توجه خاص حضرت آیت الله صافی گلپایگانی به فرهنگنامه علوم قرآنی 1394
3 تقدیر رئیس انجمن اطلاع رسانی ایران از فعالیتهای مرکز 1391
4 رییس دانشگاه بین المللی اسلامی پاکستان : فعالیت های مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی افتخار آمیز است 1390
5 تقدیر ایت الله علوی گرگانی از فعالیت های مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی 1390
6 توجه حضرت آیت الله صافی گلپایگانی به اصطلاحنامه های مرکز و تقدیر ایشان در مراسم رونمایی پایگاه تخصصی اصول فقه 1386
7 تقدیر آیت الله حسینی بوشهری مدیر حوزه های علمیه کشور از فعالیت های مرکز در افتتاحیه همایش ملی اصطلاحنامه 1386
8 توجه ویژه دفتر حضرت آیت الله فاضل لنکرانی (رحمه الله علیه) به اصطلاحنامه علوم قرآنی 1375
9 توجه ویژه و تاکید بر نیاز مبرم حوزه به اصطلاحنامه در تایید حضرت آیت الله ممدوحی 1375
10 توجه و نظارت زنده یاد دکتر عباس حری (استاد تمام و چهره ماندگار رشته اطلاع رسانی) به اصطلاحنامه های تولیدی مرکز 1375
11 تایید خاص حضرت آیت الله معرفت (رحمه الله علیه) در مورد اصطلاحنامه علوم قرآنی 1374
 و) موفقیت های اعضای هیئت علمی و کارکنان مرکز
ردیف عنوان سال
1 پذیرش مقاله عضو هیئت علمی مرکز در ایسکو 2014 – لهستان 1393-2014
2 انتخاب پایان نامه دکتری عضو هیئت علمی مرکز به عنوان پایان نامه برتر 1392
3 پذیرش مقاله عضو هیئت علمی مرکز در نشریه علمی بین المللی با رتبه آی. اِس. آی 1391
4 پذیرش مقاله دو عضو هیئت علمی مرکز در نخستین کنگره بین المللی علوم انسانی اسلامی 1391
5 پذيرش مقاله عضو هيئت علمي مركز در کنگره جهانی ایفلا 1391-2012
6 عنوان برتر برای مقاله عضو هیئت علمی مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی در نخستین کنگره بین المللی علوم انسانی اسلامی 1391
7 پذيرش مقاله عضو هيئت علمي مركز در کنگره جهانی ایفلا 1391-2011
8 انتخاب کارشناس مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی به عنوان نخبه برتر در چهاردهمین همایش ملی نخبگان 1389
9 کسب رتبه نخست جشنواره فارابی توسط عضو هیئت علمی مرکز 1388
10 رتبه دوم برای پایان نامه دکتری عضو هیئت علمی مرکز در جشنواره پايان‌نامه‌های برتر قرآنی 1386
 
 بروز رسانی : 96/05/28

© كليه حقوق معنوي اين سايت مطابق قوانين نرم افزاري متعلق به پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارك اسلامي مي باشد.